De fase in het leesonderwijs die volgt op aanvankelijk lezen en gekenmerkt wordt door oefening in het vlot verklanken van woorden en zinnen.
In het onderwijs wordt gewerkt met de indeling voorbereidend lezen (sinds enkele jaren steeds meer plaatsmakend voor ontluikende geletterdheid), aanvankelijk lezen en voortgezet lezen (onder te verdelen in voortgezet technisch lezen, begrijpend lezen en studerend lezen/informatieverwerking).
Als leerlingen de elementaire leeshandeling beheersen, is het van belang dat ze veel oefenen (leeskilometers maken), zodat ze hun leessnelheid verhogen, steeds moeilijker (meerlettergrepige) woorden leren verklanken en efficient gebruik maken van verschillende woordidentificatietechnieken.
De begrenzing van aanvankelijk lezen en voortgezet technisch lezen is niet altijd even duidelijk. In het algemeen wordt ervan uitgegaan dat we vanaf groep 4 spreken van voortgezet lezen. Ook wordt als grens wel AVI 3 (AVI-oud) of AVI 2 (AVI-nieuw) aangehouden.
Een misverstand is dat kinderen die lang in een laag AVI-niveau blijven hangen nooit voortgezette lezers zouden worden. Het is niet zinvol kinderen eindeloos te laten oefenen met de elementaire leeshandeling. Een kind kan volgens sommigen een voortgezette lezer worden genoemd als:
- het tenminste in groep 4 zit;
- het tenminste negen jaar oud is;
- het tenminste AVI 4 heeft.
Voor kinderen die met een laag technisch leesniveau in groep 4 komen, is het belangrijk dat de extra leeshulp die ze in groep 3 -als het goed is- kregen, wordt voortgezet. Vaak gebeurt dit niet, omdat leerkrachten denken dat het lezen zich zelf wel verder ontwikkelt. Bovendien wordt vergeten dat kinderen met een laag technisch leesniveau ook de andere vakken maar moeilijk kunnen volgen.
Een veelgebruikte oefenvorm is het AVI-niveaulezen (dat overigens steeds meer ter discussie staat) Ook is er een aantal methodes en computerprogramma's voor voortgezet technisch lezen ontwikkeld. Juist voor de zwakkere lezers zijn deze methodes vaak niet toereikend. Bij voortgezet technisch lezen is het uitvoeren van technische leesoefeningen niet toereikend. Vooral het maken van leeskilometers en dan vooral het stillezen, leidt tot goede resultaten.
Omdat leerlingen met leesproblemen (waaronder ook dyslectische leerlingen) vaak langdurig moeite houden met het vlot verklanken van tekst, is er met name in de orthodidactiek veel aandacht voor voortgezet technisch lezen.
In de methodes is er extra aandacht voor uitvallers en er zijn speciale orthodidactische programma's. Soms zijn die gericht op het lezen van teksten en rijen woorden met specifieke technische leesmoeilijkheden. Soms ook op het lezen van leeftijdsadequate teksten.
Of het zo is dat leerlingen met problemen op het gebied van voortgezet technisch lezen meer opsteken van boeken en teksten met specifieke leestechnische moeilijkheden dan van gewone teksten, is onduidelijk. In de map Speciale Leesbegeleiding zijn teksten te vinden, specifiek voor het oefenen van bepaalde moeilijkheden. De leesserie Bikkels, van Zwijsen, is hier ook op gericht.
De methodieken Connect Vloeiend Lezen en Ralfi zijn trainingsprogramma's op basis van het lezen van leeftijdsadequate teksten waarvoor kinderen gemotiveerd zijn.
meer informatie: Technieken voor het begeleiden van taal/lezen/spellen.
zie ook: leesproblemen.
In april 2006 heeft de Onderwijsinspectie een rapport gepubliceerd waarin aandacht wordt gevraagd voor het feit dat een kwart van de leerlingen aan het einde van de basisschool een achterstand van twee jaar heeft in technisch lezen. Deze achterstand heeft, naar het zich laat aanzien, te maken met de manier van lesgeven.
Er zijn verschillende soorten methodes voor voortgezet technisch lezen:
- de methodes die gekoppeld zijn aan een taal/leesmethode (Wie dit leest, Taalleesland, Goed gelezen!, Tekstverwerken)
- methoden die alleen op technisch lezen gericht zijn (ZWALUW, Leesweg, Speciale leesbegeleiding)
- specifieke methoden voor voortgezet technisch lezen
ABC-woordspel, Leestheater, Estafette
- computerprogramma's voor voortgezet technisch lezen (Technische Oefeningen (HSO Zeist), Leesladder (Zwijsen), het geheim van het pretpark, het programma Zoeklicht Interactief)
Veel programma's voor voortgezet technisch lezen hebben een slechte opbouw in moeilijkheidsniveau van de teksten.
Aspecten om een tekst voor voortgezet lezen op te beoordelen zijn:
Methode moet compleet leverbaar zijn
Methode mag niet ouder zijn dan 10 jaar
Methode moet instapniveau AVI 2 hebben
Methode moet minimaal per week 2 uur Leesonderwijs mogelijk maken
Methode moet volgens directe instructiemodel werken
Methode moet onderwijs op maat mogelijk maken
Methode moet één of enkele leesmoeilijkheden per les behandelen
Methode moet geleidelijke opbouw in moeilijkheidsgraad van teksten hebben
Methode moet veel aandacht aan leesbeleving schenken
Als een methode wordt geanalyseerd met behulp van deze aspecten is Estafette de beste methode. Leesparade volgt daarop.
(bron: Joop Stoeldraijer, LISBO, juni 2003.)
Binnen de tussendoelen gevorderde geletterdheid wordt het tussendoel technisch lezen als volgt omschreven:
leerlijn 2: Technisch lezen
Midden- en bovenbouw
De leerlingen gebruiken verschillende technieken om woorden snel en nauwkeurig te herkennen.
2.1. Ze herkennen lettercombinaties en spellingpatronen.
2.2. Ze herkennen lettergrepen in geschreven woorden.
2.3. Ze herkennen het unieke letterpatroon van (leen)woorden.
2.4. Ze maken gebruik van de betekenis van een woord.
2.5. Ze maken gebruik van de context van een woord.
De leerlingen gebruiken verschillende technieken om een tekst goed voor te lezen:
2.6. Ze gebruiken leestekens op de juiste wijze.
2.7. Ze lezen groepen van woorden als een geheel.
2.8. Ze lezen een tekst met het juiste dynamische en melodisch accent.
2.9. Ze lezen een tekst in het juiste tempo en zonder spellinguitspraak.
2.10. Ze houden bij het voorlezen rekening met het lesdoel en met het publiek.
In de nummers mei, juni en september 2000 van JSW bespreekt Joop Stoeldraijer de methodes Goed gelezen!, Lees maar door en Tekst Verwerken. In februari 2002 wordt Estafette besproken. In maart 2006 wordt Leeshuis Voortgezet Technisch Lezen besproken. In september 2007 wordt de nieuwe versie van Tekst Verwerken besproken.